Stories – Περασμένα και όχι ξεχασμένα: Αθλήτριες της ολυμπιακής πρωτοπορίας

Του Πέτρου Λινάρδου
Ιστορικού του Αθλητισμού

Σήμερα στους Ολυμπιακούς Αγώνες οι γυναίκες απολαμβάνουν αγωνιστικής, τουτέστιν κοινωνικής, ισοτιμίας προς τους άνδρες. Στα ίδια αθλήματα και αγωνίσματα σε μεγάλο βαθμό. Ομοίως ο θαυμασμός για τους άθλους τους, το κυμάτισμα στις σημαίες των χωρών τους, τα μετάλλια, η δημοσιότητα, τα ωφελήματα κάθε μορφής και είδους. Όμοια και η σκληρή και συστηματική προσπάθεια για τη διάκριση.

Ο αθλητισμός έπαιξε-και παίζει και τώρα σε κάποιες περιπτώσεις-ρόλο στην πλήρη χειραφέτηση των γυναικών. Ωστόσο, ο δρόμος που άρχισε πριν από ένα και πλέον αιώνα ήταν μακρύς, μέσα από ποικίλες δυσχέρειες, λογής-λογής εμπόδια ώστε κάθε τέσσερα χρόνια (δηλαδή ολυμπιάδα) η παρουσία και η συμμετοχή των γυναικών να είναι ισότιμη και ισοδύναμη με ό,τι συμβαίνει στο άλλο φύλο.

Σάρλοτ Κούπερ, Μάργκαρετ Άμποτ 

Πριν από 116 χρόνια φάνηκαν αθλήτριες στο ολυμπιακό στερέωμα. Ένα ταξίδι ιστορίας μας πληροφορεί ότι στο Παρίσι, στους Β’ Ολυμπιακούς Αγώνες-που κάθε άλλο παρά επιτυχείς μπορούν να θεωρηθούν σε σύγκριση με την Αθήνα του 1896-η πρεμιέρα αθλητριών εκφράζονταν με δύο μόλις αθλήματα και αριθμό συμμετεχουσών που δεν έχει αποσαφηνισθεί πλήρως, με τις πληροφορίες να κάνουν λόγο για 10-18…

“Η Αγγλίδα Σάρλοτ Κούπερ θεωρείται ότι είναι η πρώτη γυναίκα ολυμπιονίκης (χρυσό μετάλλιο) τόσο στο απλό, όσο και στο διπλό (αντισφαίριση). Ωστόσο αν (βλέπετε πάντα υπάρχει το “αν”) ως κριτήριο ληφθεί η ημερομηνία τέλεσης του αγωνίσματος δεν είναι πρώτη. Και τούτο γιατί το αγώνισμα του γκολφ με νικήτρια την Αμερικανή Μάργκαρετ Άμποτ διεξήχθη δύο ημέρες νωρίτερα”

Τα δύο αθλήματα ήταν η αντισφαίριση και το γκόλφ, δύο αθλήματα τα οποία άνηκαν στην ελίτ. Το τένις παρέμεινε αρκετά χρόνια, ενώ το γκολφ απομακρύνθηκε νωρίς. Σήμερα είναι και τα δύο παρόντα.

Οι αθλήτριες προερχόντουσαν κυρίως από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και τη Γαλλία. Φυσικό το ερώτημα: Ποια ήταν και πως λέγονταν η πρώτη ολυμπιονίκης; Έχει επικρατήσει η εκδοχή ότι ήταν η Βρετανή τενίστρια Σάρλοτ Κούπερ (30 ετών) και στη δεύτερη θέση η Γαλλίδα Μισέλ Πρεβό, με την πρώτη να λαμβάνει μέρος και στο διπλό μικτό, όπου και πρώτευσε με παρτενέρ τον Φρανκ Ντόχερτι.

Σάρλοτ Κούπερ

Ωστόσο, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Η ολυμπιακή πρωτιά χαρακτηρίζεται από την ημερομηνία διεξαγωγής του αγωνίσματος. Η εκδοχή αυτή στην προκειμένη περίπτωση αφορά στο ότι ο αγώνας τένις έγινε δύο ημέρες μετά από αυτόν του γκολφ. Πρώτη-κατά συνέπεια- ήταν η 22χρονη Μάργκαρετ Άμποτ.

Διαλέξτε: Υπάρχει και η εκδοχή ότι υπήρχε μια άλλη γυναίκα που έλαβε μέρος στην Ιστιοπλοΐα, όπου αναφέρεται με το όνομα Χίλνες ντε Πορταλέν. Στο περισπούδαστο βιβλίο-λεύκωμα του Έρικ Κάμπερ (Λεξικό των 14.000 ολυμπιονικών) το όνομα Χίλνες δεν υπάρχει, αλλά αναφέρεται ο άνδρας Αλεξάντερ ντε Πορταλέν (Ελβετία). Αρκετά…

Μάργκαρετ Άμποτ (αριστερά)

Οι Ελληνίδες…

Ποια ή ποιες Ελληνίδες-και πότε-πήραν το χρυσό ολυμπιακό χρίσμα; Η ιστορία βγάζει δύο επιλογές: Η πρώτη αφορά αν θεωρηθούν –και υπάρχουν ισχυρά εν προκειμένω επιχειρήματα-οι Αγώνες του 1906 ως Β’ εν Αθήναις Ολυμπιακοί Αγώνες (Μεσολυμπιάδα συνήθως αποκαλούμενοι).

Εκτός από την ελληνική άποψη-δυστυχώς οι εκπρόσωποι στη ΔΟΕ δεν επέτυχαν το ποθούμενο, δηλαδή να συμπεριληφθούν οι αγώνες στον πίνακα Τιμής και Μνήμης χωρίς αρίθμηση- ισχυρή συνηγορία υπάρχει και από ιστορικούς του Ολυμπισμού εκτός συνόρων, όπως ο καθηγητής Ντέιβιντ Γιανγκ-μορφή στον τομέα-του πανεπιστημίου της Φλόριντα των ΗΠΑ, αλλά και Γερμανοί συγγραφείς και ερευνητές.

Ακόμη στο προαναφερθέν έργο (Λεξικό των 14.000 ολυμπιονικών) του Αυστριακού Έρικ Κάμπερ, έχει την πλήρη θέση της με όλα τα ονόματα και αγωνίσματα, η αποκαλούμενη «Μεσολυμπιάδα» του 1906.

Η δεύτερη επιλογή μας μετακινεί 18 χρόνια αργότερα στους Ολυμπιακούς του Παρισιού το 1924 και πάλι στην αντισφαίριση όπως και το 1906.

Έχουμε λοιπόν και γράφουμε…Στους Αγώνες του 1906 έλαβαν μέρος επτά Ελληνίδες: Σοφία Μαρίνου, Φρόσω(ή Φρονιέτα) Πασπάτη, Ασπασία Μάτσα, Εσμέ Σημηριώτη, Ιωάννα Τισιαμάνου, Ανδριάνα Ηλιάδου και Μέλη.

Οι τρεις τελευταίες απεκλείσθησαν, ενώ οι άλλες προχώρησαν μέχρι το βάθρο. Ήσαν όλες «ωραίες και κοσμικές». Ο όρος…σουφραζέτα δεν είχε ακόμη εφευρεθεί, αλλά άνηκαν στην «υψηλή κοινωνία»….

Στο «μονό των κυριών» η πρώτη τριάδα ήταν: Εσμέ Σημηριώτη (22 ετών), Σοφία Μαρίνου (22 ετών), Φρόσω Πασπάτη (28 ετών). Αγώνας ουσιαστικά μεταξύ Ελληνίδων. Ωστόσο, στο διπλό μικτό η δυάδα Σ.Μαρίνου/Γ.Σημηριώτη κατετάγη δεύτερη, ενώ πρώτευσε το ζευγάρι (και στη ζωή) από τη Γαλλία Μαξ και Μαρί Ντεκουρί. Την τρίτη θέση πήρε το ελληνικό δίδυμο Α.Μάνος/Ξ.Κάσδαγλη.

Ο “δισκοβόλος”

Μια άλλη εκδοχή μας οδηγεί πάλι στο Παρίσι το 1924. Η Λένα Βαλαωρίτου (αργότερα Σκαραμαγκά) έλαβε μέρος-ως μοναδική αθλήτρια της πολυπληθούς ελληνικής αποστολής-στην αντισφαίριση.

Είχε γεννηθεί το 1897. Προσωπικά την γνώρισα στον ιστορικό Όμιλο Αντισφαίρισης στα τέλη της δεκαετίας του 1960 κι όταν τη ρώτησα πώς αισθανόταν είχα την απάντηση: «Υπέροχα! Το Παρίσι είναι το Παρίσι. Αισθανόμουν άνετα με τους Α. Ζερλέντη και Γ. Παπαδόπουλο (τενίστες του ίδιου συλλόγου Ο.Α.Α). Ήμασταν καλοί, αλλά όχι τόσο για να φτάσουμε σε μετάλλιο…».

Αυτό το πέτυχε μια άλλη τενίστρια, η Ντόρα Βλαστού (αργότερα Σερπιέρη), που κατέκτησε το ασημένιο μετάλλιο στον απλό αγώνα κυριών, αλλά επειδή ζούσε στη Γαλλία έτη πολλά, έλαβε μέρος με την εθνική των «τρικολόρ».

Η ελληνική αποστολή στην «Πόλη του Φωτός» ήταν πολυμελής (περί 40 άτομα) μεταξύ αυτών και η εθνική ομάδα υδατοσφαίρισης. Η μεγαλύτερη διάκριση ήταν στο τμήμα του προγράμματος που αφορούσε τις «Καλές Τέχνες και τα Γράμματα», θεσμός από το 1912 μέχρι το 1948.

Χρυσό μετάλλιο λοιπόν στη Γλυπτική με τον περιλάλητο «δισκοβόλο» του Κωνσταντίνου Δημητριάδη. Το πρωτότυπο έργο βρίσκεται στο Σέντραλ Παρκ της Νέας Υόρκης και το αντίγραφο στο Ζάππειο απέναντι από τον Παναθηναϊκό Στάδιο.

Κομψαί και χαριέσσαι…

Απόσπασμα από τη γλαφυρή περιγραφή των Ελληνίδων αθλητριών στο λεύκωμα-βιβλίο του δημοσιογράφου Παν.Σ.Σαββίδη περί των «εν Αθήναις Β’ διεθνών Ολυμπιακών Αγώνων»:

Οι αντιπρόσωποι του ωραίου φύλου παρουσιάσθησαν να αμφισβητήσουν της ολυμπιονίκου τον τίτλον, εφιλοδόξησαν ν’ αναγραφώσιν εις την Ιστορίαν τα ονόματά των. Δεν ελησμόνησαν την σύγχρονον γυναίκα της κομψής παιδίας, της Αντισφαιρίσεως ορισθείσης ως σταδίου επιδείξεως της γυναικείας επιδόσεως.

Κομψαί άπασαι, χαριέσσαι, ευθυτενείς, με την ωραίαν στάσιν και ευλυγισίαν, ην δίδει εις το γυναικείον σώμα η άσκησις. Φέρουσαι πλατύγυρους πίλους (καπέλα) και ελαφρά υποδήματα, προσήλθον εις τον στίβον του ασκητηρίου ν’ αναμετρηθώσι προς αλλήλους.

Τα ματάκια τα γλυκά, τα χεράκι τα λευκά…

Λαϊκός ποιητής της εποχής (1906) ο Αθανάσιος Δημητρίου έγραψε και αφιέρωσε στους διακριθέντες Έλληνες και ξένους αθλητές στιχουργήματα όπου η ευαισθησία συναντά την αφέλεια. Ένα από αυτά αφιερώθηκε εις την ολυμπιονίκην δίδα Σημηριώτου:

Τα ματάκια τα γλυκά
τα χεράκια τα λευκά
ποιος μπορεί να τα ξεχάση;
πούκαμαν για να κτυπήση
με παλμό και με χαρά
κάθε στήθος πατριώτου;
Στολισμένη ωμορφιά
με τα δάφνινα κλαδιά
το δικό σου το στεφάνι
σκύβει Δόξα να φιλήση
απαλά και τρυφερά
Δεσποινίς Σημηριώτου